Dậy thì - khái niệm và những thay đổi

Dậy thì – khái niệm và những thay đổi

Khái niệm

Dưới góc độ sinh lý học, tuổi dậy thì là thời kỳ trưởng thành sinh dục, nghĩa là có khả năng có con. Trong tuổi này, con người phải trải qua những biến đổi lớn về cấu trúc cơ thể, về các chức năng cũng như các hành vi. Đó là một bước ngoặt cơ bản trong đời sống của mỗi con người.

Dậy thì là thời kỳ chuyển biến từ trẻ thơ sang tuổi trưởng thành, là thời kỳ quá độ khi không còn là một trẻ con nhưng vẫn chưa là một người lớn, là thời kỳ mà bất cứ một thiếu niên nào cũng phải trải qua những biến đổi quan trọng.

Giới hạn của tuổi này cũng như ý nghĩa của nó đối với sự phát triển của cá nhân có thể thay đổi tuỳ theo giới, đặc điểm cá nhân và môi trường sống (khí hậu, địa lý, xã hội – kinh tế).

Tuổi dậy thì ở nam và nữ có sự khác nhau. Nhìn chung nữ dậy thì sớm hơn nam khoảng 2 tuổi. Các em gái có thể bắt đầu bước vào giai đoạn này từ 9 – 12 tuổi và kết thúc vào 17 – 18 tuổi. Các em trai bắt đầu giai đoạn này chậm hơn, khoảng 10 – 14 tuổi và kết thúc vào 19 – 20 tuổi.

Nói tuổi dậy thì là nói đến lứa tuổi bắt đầu có sự biến đổi. Lứa tuổi này kéo dài trong khoảng thời gian từ 3 đến 5 năm và được gọi là thời kỳ dậy thì. Thời kỳ này chia thành 2 giai đoạn nhỏ là:

· Giai đoạn trước dậy thì.

· Giai đoạn dậy thì chính thức.

· Giai đoạn trước dậy thì ở nữ là 11 – 13 tuổi; ở nam là 13 – 15 tuổi.

· Giai đoạn chính thức là giai đoạn tiếp theo: ở nữ là 13 – 15 tuổi, ở nam là 15 – 17 tuổi.

Những biến đổi của tuổi dậy thì

Những biến đổi của tuổi dậy thì xuất hiện do ảnh hưởng của tuyến nội tiết, mà tuyến quan trọng nhất là tuyến yên nằm ở dưới đáy não. Hoóc môn của nó tiết ra được đưa vào trong máu và tới các bộ phận khác của cơ thể. Ớ đó, nó kích thích sự tăng trưởng và phát triển. Thường là một trong hai năm đầu của thời kỳ dậy thì, não thuỳ tiết ra một hoá chất – một loại hoóc môn. Hoóc môn này kiểm soát sự phát triển của tuyến sinh dục: buồng trứng của nữ và tinh hoàn của nam. Buồng trứng và tinh hoàn tiết ra những hoóc môn khác làm phát triển những đặc tính thể chất của người nam hoặc người nữ trưởng thành. Lúc này đứa trẻ trở thành một thiếu nữ và cuối cùng bước vào giai đoạn phát triển khả năng sinh sản.

Những biến đổi về sinh lý

Ở lứa tuổi dậy thì, cả em trai và em gái đều có đặc điểm chung là lớn nhanh và có những biến đổi khá lớn về tâm, sinh lý.

Đặc biệt ở giai đoạn “nhổ giò” các em trai có thể cao thêm từ 8 – 15cm mỗi năm, kéo dài khoảng 2 năm và sau đó chàng thanh niên sẽ đạt tầm vóc vĩnh viễn.
Cũng ở trong giai đoạn này, các em gái vụt tăng lên 6 – 10 cm và lấy đà để đạt “tầm cỡ dứt khoát’ vào khoảng 22 – 25 tuổi. Lúc đầu, mỗi em gái có thể cao hơn một em trai cùng tuổi, nhưng sau đó khoảng cách sẽ được rút ngắn rồi bị vượt qua do ở các em nam sự tăng trưởng thường kéo dài hơn và “dữ dội” hơn. Hoạt động nội tiết, sinh dục chiếm ưu thế. Chức năng sinh dục trưởng thành.

Song, ở tuổi dậy thì, những khác biệt giữa nam và nữ được thể hiện ngày càng rõ nét, đặc biệt là về sinh lý.

Về nội tiết

· Tuyến dưới não và tuyến sinh dục ở nam và nữ tiết ra những hoóc môn khác nhau. Ở nam là những hoóc môn nam tính, chủ yếu là chất testosteron do các tế bào kẽ trong tinh hoàn tiết ra.

· Ở nữ là những hoóc môn nữ tính chủ yếu là oestrogen làm chín trứng do nang trứng tiết ra và chất progesteron do thể vàng và nhau thai tiết ra

Về cấu tạo cơ thể

· Có đặc tính phụ như: mọc râu, ria mép ở nam, có lớp mỡ dày dưới da ở nữ.

· Có những đặc tính cơ bản như: tinh hoàn sản xuất tinh trùng ở nam, buồng trứng sản xuất trứng và dạ con phát triển (là nơi nuôi dưỡng thai nhi) ở nữ. Nam hơn nữ ở tầm vóc, sức khoẻ cơ bắp, ít bị mắc bệnh truyền nhiễm. Nữ hơn nam ở độ bền của hệ mạch: ít bị vỡ và ít bị xơ cứng.

· Não nữ bé và nhẹ hơn não nam, đặc biệt là hai bán cầu não lớn của nam không giữ chức năng giống nhau (Ví dụ: Ở nam thuận tay phải, bán cầu phải chỉ huy các hoạt động không lời như nhận định về không gian, nhận định người quen hay lạ, cảm nhận về nghệ thuật; còn bán cầu trái chuyên trách về ngôn ngữ). Còn ở nữ, sự phân công chức năng giữa hai bán cầu không dứt khoát và cố định. Nếu não trái bị chấn thương, chức năng ngôn ngữ của nữ sẽ phục hồi nhanh gấp 3 lần so với nam, nhờ não phải đã tạm thay thế não trái. Điều đó cũng còn vì hệ liên lạc giữa hai não phải và trái gồm nhiều kênh hơn và hoạt động có hiệu suất hơn.

· Nam thiên về tư duy và lý trí do vỏ não phát triển hơn, còn nữ thiên về tình cảm và bản năng do các phần sau của não phát triển hơn. Tế bào vỏ não của nam chết nhiều và sớm (gấp 2 lần so với nữ) lại chết chủ yếu ở não trái (gấp 2 lần so với não phải), vì vậy về già nam thua kém nữ về tư duy và ngôn ngữ. Lớp mỡ dưới da của nữ dày hơn nam. Mỡ của nữ tập trung chủ yếu ở bụng, ngực và mông, còn mỡ của nam tập trung chủ yếu ở cổ và bụng.

· Về giấc ngủ: nam ngủ ngon và ngủ say hơn nữ. Chỉ có 35% nam bị chứng khó ngủ, trong khi con số này ở nữ là 46%. Tương tự, có 16% nam hay thức giấc giữa đêm, trong khi nữ là 25% và chỉ có 5% nam bị ác mộng bóng đè so với 11% ở nữ.

· Bộ phận sinh sản: Ở nam có nhiều bộ phận quan trọng của cơ quan sinh sản nằm ngoài khung xương chậu như tinh hoàn, dương vật. Còn ở nữ, toàn bộ phần quan trọng của cơ quan sinh sản nằm trong khung xương chậu. Để thích nghi với chức năng mang thai và sinh đẻ, khung xương chậu ở nữ thường có đường kính trước, sau và hai bên lớn hơn khung xương chậu của nam. Ngoài ra vòng tròn đáy chậu của nữ không bị hạn chế bởi các phần nhô ra của xương cùng, xương cụt và xương chậu như của nam, nhờ đó mà khi sinh thai có thể lọt qua tương đối dễ dàng.

· Ở nam, đường bài tiết nước tiểu và đường xuất tinh là một (nằm ở giữa dương vật) còn ở nữ có đường tiểu và đường sinh dục riêng.

( theo cimsi )

Bình luận của bạn!

Dược phẩm 3T rất mong muốn nhận được các ý kiến đóng góp của bạn xung quanh vấn đề này. Vui lòng điền thông tin theo mẫu dưới đây rồi nhấn nút GỬI BÌNH LUẬN.

Mọi ý kiến của bạn đều được 3T được đón đợi và quan tâm.

Cám ơn các bạn!

Thu nhỏ
Thu nhỏ